Tặng theo mức chi: cách định mức thay vì hỏi bao nhiêu là đủ
Câu hỏi hay gặp nhất là "tặng sếp bao nhiêu là đủ". Câu trả lời trung thực: không có con số chung, vì nó tùy nơi làm việc, tùy vùng, tùy ngành và tùy thu nhập của chính người tặng.
Nên bài này không đưa con số. Nó nói cách tự định mức.
Bốn căn cứ để định mức
- Nếp của nơi mình làm. Đây là căn cứ mạnh nhất. Quan sát mọi người xung quanh, hoặc hỏi đồng nghiệp lâu năm. Lệch nhiều so với mặt bằng chung — cao hơn hay thấp hơn — đều gây chú ý.
- Khả năng của mình. Mức mà mình tặng được mà không phải cân nhắc, và tặng được lặp lại năm sau.
- Quan hệ công việc thật. Người mình làm việc trực tiếp hằng ngày khác người mình chỉ gặp trong họp lớn.
- Dịp. Tết cao hơn sinh nhật; cảm ơn sau một việc cụ thể thì nên thấp và mang tính tượng trưng.
Bốn căn cứ này cho ra một khoảng, không phải một con số. Và khoảng đó thường rộng hơn người ta tưởng.
Trần trên: mức mà người nhận thấy khó xử
Đây là ranh giới quan trọng nhất, đã nói ở các bài trước và nhắc lại vì nó thuộc về mức chi.
Món vượt quá mức thông thường đặt người nhận vào thế phải cân nhắc — nhận thì áy náy, không nhận thì ngại. Ở nhiều nơi còn vướng quy định nội bộ.
Dấu hiệu mình đang vượt trần: mình bắt đầu nghĩ "tặng thế này chắc sếp nhớ mình". Ý nghĩ đó thường là dấu hiệu món quà đang phục vụ mục đích khác chứ không còn là quà.
Sàn dưới: mức trông như cho có
Ít nguy hiểm hơn trần trên nhưng vẫn nên tránh, nhất là khi cả phòng cùng tặng và người ta thấy cạnh nhau.
Điều đáng nói: khoảng cách giữa "ít tiền" và "cho có" không nằm ở giá mà ở sự chỉn chu. Một món giá thấp được gói tử tế kèm thiệp viết tay không bao giờ trông như cho có. Một món giá cao đưa trong túi nilon thì có thể.
Khi phải tặng nhiều người
Tình huống thường gặp dịp Tết. Cách phân bổ mà nhiều người dùng:
- Chia hai hoặc ba tầng theo mức độ quan hệ công việc, mỗi tầng một mẫu.
- Trong cùng một tầng thì đồng nhất — đây là điều quan trọng nhất, vì lệch trong cùng cấp là thứ dễ bị để ý nhất.
- Đặt số lượng một mẫu thay vì mua lẻ nhiều món — vừa được mức giá tốt vừa gọn.
Cách này đã nói ở bài quà doanh nghiệp và nó đúng với cả quà cá nhân khi số người nhiều.
Làm quà ít tiền mà vẫn chỉn chu
Đây là phần hữu ích nhất với phần lớn người đọc. Bốn chỗ đầu tư hiệu quả nhất khi ngân sách hạn chế:
- Gói cho tử tế — hộp cứng vừa vặn thay vì túi. Chênh lệch chi phí nhỏ, chênh lệch cảm nhận lớn.
- Thiệp viết tay có một dòng cụ thể — không tốn gì và là phần được nhớ lâu nhất.
- Chọn thứ liên quan tới người nhận thay vì thứ đắt hơn — sự để ý không tính bằng tiền.
- Trao đúng cách — riêng, không vội, nói ngắn. Cũng không tốn gì.
Bốn điều này cộng lại thường tạo ấn tượng tốt hơn một món đắt hơn mà làm qua loa.
Góp chung: cách hợp lý khi ngân sách eo hẹp
Với người mới đi làm hoặc thu nhập còn thấp, quà tập thể là cách vừa nhẹ vừa không lạc lõng.
Vài điều làm nó suôn sẻ:
- Chốt mức góp trước khi chọn món — làm ngược lại thì có người ngại nói là mức cao quá.
- Mức góp nên dễ chịu với người thu nhập thấp nhất nhóm, không phải với người cao nhất.
- Không công khai ai góp bao nhiêu nếu có người góp ít hơn.
Nếu năm nay khó khăn
Chuyện xảy ra với ai cũng có lúc. Vài lựa chọn:
- Góp chung thay vì tặng riêng.
- Tặng thứ tự làm hoặc đặc sản quê — mang ý nghĩa riêng mà không đắt.
- Chỉ tặng thiệp với một lời cảm ơn cụ thể. Ở nhiều nơi điều này hoàn toàn bình thường và được đón nhận tử tế.
Điều không nên làm là vay mượn hoặc chi vượt khả năng để giữ thể diện. Không món quà nào đáng để một tháng khó khăn, và người nhận tử tế cũng không mong điều đó.
Ba mức trong cùng một đợt: cách chia gọn
Với người phải lo quà cho nhiều nhóm, cách chia mà nhiều nơi dùng:
- Nhóm gần — người mình làm việc trực tiếp hằng ngày. Mức cao nhất trong khả năng, và nên là món có chút cá nhân.
- Nhóm giữa — người có quan hệ công việc nhưng không thường xuyên. Món đồng nhất, chỉn chu, không cần cá nhân hóa.
- Nhóm rộng — người mình muốn giữ liên lạc. Món nhỏ, đồng loạt, kèm thiệp.
Điều quan trọng không phải chênh lệch giữa ba mức lớn hay nhỏ, mà là trong cùng một nhóm thì phải như nhau.
Ghi lại để năm sau đỡ nghĩ
Một việc mất năm phút mà tiết kiệm cả buổi vào năm sau: ghi lại đã tặng ai món gì.
Nó tránh được hai chuyện: tặng trùng món của năm trước, và quên mất mình đã xếp ai vào nhóm nào. Với người phải lo quà cho hàng chục người thì đây là thứ đáng làm ngay từ năm đầu.