Tặng người trẻ hơn và cấp dưới: khác ở chỗ nào

Hai bài trước nói tặng theo tuổi khi nào nên khi nào rủi ro, và chuyện tặng người lớn tuổi trong công việc. Bài này nói chiều ngược lại: tặng người trẻ hơn mình, hoặc tặng cấp dưới.

Tặng xuống thì ít phải cân nhắc về lễ nghĩa, nhưng lại có một rủi ro khác: người nhận ở vị trí khó từ chối. Họ không nói không được như cách mình nói không với người khác, nên trách nhiệm giữ chừng mực nằm ở người tặng.

Giữ cho người nhận dễ nhận

• Món vừa phải — món quá lớn từ cấp trên làm người ta thấy mắc nợ, hoặc thấy bị soi.
• Tặng công khai khi có thể: trước cả phòng hoặc ở nơi mọi người thấy.
• Không kèm điều kiện, kể cả một câu nói đùa kiểu nhớ cố gắng nhé.
• Không tặng riêng cho một người trong nhóm nếu không có lý do rõ ràng và nói ra được.
• Đừng nhắc lại món quà đó về sau trong bất kỳ cuộc trao đổi công việc nào.

Dịp phù hợp

1. Ghi nhận một việc làm tốt — cụ thể, ngay sau khi việc xong.
2. Ngày đầu đi làm: một món nhỏ chào mừng, và đừng để ai bị bỏ quên.
3. Sinh nhật, nếu công ty vốn có nếp đó — và làm đều cho mọi người.
4. Việc riêng lớn: cưới, sinh con, tốt nghiệp.
5. Khi họ rời công ty — đây là dịp đáng làm mà nhiều nơi bỏ qua.

Chọn món

• Món dùng được hằng ngày hơn món trưng bày: bình nước, sổ, bút, phụ kiện làm việc.
• Tránh món phải chăm hoặc chiếm chỗ — nhiều người trẻ đang ở trọ.
• Tránh món quá cá nhân: nước hoa, quần áo, đồ trang điểm.
• Tránh món hàm ý dạy dỗ: sách kỹ năng sống tặng kèm lời khuyên là món dễ bị đọc thành chê.
• Đừng áp gu của mình: thứ mình thích ở tuổi mình chưa chắc hợp với họ.
• Hỏi nhẹ hoặc để ý trước vẫn tốt hơn đoán.

Ghi nhận quan trọng hơn quà

• Nói rõ họ đã làm tốt việc gì — cụ thể hơn thì đáng giá hơn.
• Nói trước mặt người khác, nhất là trước cấp trên của mình.
• Ghi vào đánh giá, vào lương thưởng nếu mình có quyền — đó mới là ghi nhận thật.
• Một món quà không thay được lời khen đúng lúc, và càng không thay được mức lương đúng.
• Cho cơ hội học và làm việc mới là thứ người trẻ nhớ lâu nhất.

Ranh giới cần giữ

1. Không tặng quà cá nhân cho một cấp dưới theo cách mà người khác trong nhóm không biết.
2. Không tặng vào lúc đang xét thăng chức, xét thưởng, đánh giá — chờ qua rồi hẵng tặng.
3. Không tặng thứ tương đương tiền ngoài các khoản chính thức của công ty.
4. Không dùng quà để bù cho việc chưa làm được: nếu mình hứa tăng lương mà chưa làm được thì nói thẳng, đừng tặng quà thay.
5. Nếu thấy ngại không muốn ai biết thì đó là dấu hiệu nên dừng.

Khi họ tặng lại mình

• Nhận vui vẻ và cảm ơn cụ thể; từ chối quà nhỏ của cấp dưới dễ làm họ ngại.
• Đừng tặng lại ngay cho bằng — làm vậy là biến nó thành cuộc trao đổi.
• Món lớn thì nhẹ nhàng nói ra: lần sau đừng bày vẽ, và nói khi chỉ có hai người.
• Kiểm quy định công ty nếu món vượt mức; đây cũng là chuyện bảo vệ cho chính họ.

Khi nhóm có người lớn tuổi hơn mình

• Cùng một mức cho cả nhóm, không phân theo tuổi.
• Cách xưng hô thì theo tuổi, nhưng cách đối xử thì theo công việc.
• Người lớn tuổi làm cấp dưới thường nhạy cảm với chuyện bị coi là già — tránh món hay lời chúc nhắc tới sức khoẻ tuổi tác.

Nhân viên mới

• Món chào mừng nên nhỏ và thực dụng: thứ họ dùng được ngay trong tuần đầu.
• Quan trọng hơn món quà là người dẫn — giao một người cụ thể để họ hỏi han.
• Đừng để người mới phải góp quà cho dịp nào đó ngay tuần đầu.
• Làm đều cho mọi người mới, đừng chỉ làm với người mình tuyển.

Chuyện tiền

• Nếu là tiền túi của mình thì giữ mức thấp và đều cho mọi người.
• Nếu là tiền công ty thì theo quy định và ghi chép rõ.
• Đừng tự bỏ tiền nhiều lần để bù cho việc công ty không làm; nên nói với cấp trên để thành chính sách.

Tóm lại: tặng cho nhẹ, ghi nhận cho rõ, và đừng để món quà làm ai khó xử. Với người trẻ thì thứ họ nhớ nhất về một người quản lý hiếm khi là món quà — mà là lúc được nói thẳng, được tin tưởng, và được giao việc đáng làm.

Câu hỏi thường gặp