Mấy lời tưởng là khen mà không phải

Ba bài trước nói tặng sếp nữ tránh mặc định, chuyện ngày 8/3 và 20/10 ở công sở, và quà cho cả nhóm có nam có nữ. Bài này nói phần đi kèm món quà: lời chúc.

Có những câu nói ra với ý tốt thật, nhưng người nghe lại thấy khó chịu — và họ thường không nói ra. Biết trước thì tránh được.

Khen ngoại hình ở nơi làm việc

• "Dạo này trông trẻ ra", "gầy đi trông xinh hơn" — nghe như khen, nhưng hàm ý là lần trước thì không.
• Bình luận về cân nặng là chỗ nhạy nhất; người ta có thể đang có vấn đề sức khoẻ mà mình không biết.
• Khen quần áo thì được, nhưng dừng ở món đồ chứ đừng sang cơ thể.
• Ở nơi làm việc thì khen việc an toàn hơn khen người, và cũng đáng giá hơn.

Nhắc tuổi và chuyện riêng

• "Chúc sớm tìm được người phù hợp" — câu này nói với người độc thân là đặt họ vào thế phải cười trừ.
• "Chúc sớm có tin vui" nói với vợ chồng chưa có con có thể chạm vào một nỗi đau mình không biết.
• "Còn trẻ mà đã làm tới đây" nghe có thể như ngạc nhiên rằng họ xứng đáng.
• "Ở tuổi này mà vẫn..." — bỏ hẳn dạng câu này.
• Chuyện hôn nhân, con cái, tuổi tác là chuyện riêng, và không cần xuất hiện trong lời chúc công việc.

Mấy câu quen mà nên xem lại

• "Vừa giỏi việc nước vừa đảm việc nhà" — câu này mặc định người phụ nữ phải gánh cả hai, và ít khi nói với nam giới.
• "Phụ nữ mà làm được thế này là giỏi" — vế sau làm hỏng vế trước.
• "Nhờ có chị mà phòng mình mềm mại hơn": đồng nghiệp không phải để làm dịu không khí.
• "Chúc mãi xinh đẹp" cho một người vừa hoàn thành một dự án lớn — lệch hẳn với việc họ vừa làm.
• Thử đổi chủ ngữ sang một đồng nghiệp nam; nếu câu trở nên kỳ cục thì câu đó vốn đã có vấn đề.

Khen thế nào cho đúng

1. Khen vào việc cụ thể: dự án nào, quyết định nào, cách xử lý nào.
2. Nói rõ tác động: nhờ vậy mà nhóm mình làm được gì.
3. Càng cụ thể càng thật — lời chung chung nghe như xã giao.
4. Khen trước mặt người khác khi đó là việc chung; khen riêng khi là chuyện cá nhân.
5. Nói ngắn thôi, dài quá thì thành khách sáo.

Nói với người mới vào làm

• "Trẻ thế mà đã làm ở đây" nghe như ngạc nhiên rằng họ được nhận.
• Hỏi về quê quán, gia cảnh, lương cũ ngay buổi đầu là quá sớm.
• Khen việc họ vừa làm được là cách chào đón tốt nhất.
• Giới thiệu họ với người khác bằng vai trò, không bằng tuổi hay ngoại hình.

Viết vào thiệp

• Một câu về việc họ đã làm đáng hơn năm câu chúc chép sẵn.
• Gọi đúng tên và đúng chức danh, viết đúng chính tả — chi tiết này người ta để ý.
• Không dùng câu chúc lấy trên mạng mà không đọc lại xem có hợp không.
• Không kèm lời nhờ vả nào trong thiệp chúc.
• Ký tên rõ ràng để người nhận biết cảm ơn ai.

Nếu lỡ nói rồi

• Thấy người ta cười gượng hoặc đổi chủ đề thì đừng nói thêm cho tròn.
• Xin lỗi ngắn gọn nếu cần, một câu là đủ, và đừng giải thích dài.
• Không bảo họ nhạy cảm quá — đây là chỗ làm chuyện nhỏ thành chuyện lớn.
• Lần sau nhớ là được; không ai đòi hỏi gì hơn.

Nếu mình là người nghe

• Phần lớn người nói không có ác ý, và điều đó đáng ghi nhận.
• Nói lại được thì nói nhẹ: "em thích được nhận xét về công việc hơn."
• Không nói cũng không sao, đây không phải nghĩa vụ của mình.
• Nếu lặp lại nhiều lần và gây khó chịu kéo dài thì nói với quản lý hoặc bộ phận nhân sự — nơi làm việc nào cũng có kênh cho việc này.

Lời chúc cho cả nhóm

• Một câu chung cho cả phòng thì nên nói về việc cả phòng đã làm trong năm.
• Đọc lại trước khi gửi, nhất là thư gửi hàng loạt — sai tên là lỗi nhớ rất lâu.
• Không tách riêng nhóm nữ ra khen khác nhóm nam trong cùng một dịp công việc.
• Dịp của riêng phụ nữ thì cứ chúc, nhưng chúc vào phần họ chọn cho mình chứ không vào phần người khác mong ở họ.

Một cách nghĩ đơn giản

Trước khi nói, thử hỏi: câu này có nói với một đồng nghiệp nam cùng vị trí không? Và nó có nhắc tới việc người ta làm không?

Hai câu hỏi ấy lọc được gần hết. Còn lại thì cứ khen thật lòng và ngắn gọn — hầu như không ai phiền vì một lời khen đúng việc.

Câu hỏi thường gặp